เริ่มทำระบบ SCADA ยังไง

SCADA ไม่ได้ยากและแพงอย่างที่คิด

พอค้นคำว่า SCADA ใน Google จะเจอภาพระบบที่ดูซับซ้อน เข้าถึงยาก และราคาแพง คลิปนี้ชวนให้ลืมภาพเหล่านั้นไปก่อน เพราะสมัยนี้ SCADA เข้าถึงได้ง่ายมาก แล้วอธิบายว่าถ้าอยากทำเองจะเริ่มยังไงและมีแนวทางไหนบ้าง

SCADA คืออะไร

SCADA ย่อมาจาก Supervisory Control and Data Acquisition

• Supervisory = การดูแลและตรวจตรา
• Control = การควบคุม
• Data Acquisition = การได้มาซึ่งข้อมูล

พูดง่ายๆ คือการได้ข้อมูลมา แล้วเอาข้อมูลนั้นไปควบคุมและตรวจตราระบบของเรา

ระบบควบคุมหนีไม่พ้น PLC ซึ่งเป็น Controller

• Input: ปุ่ม, Sensor, Limit Switch, Encoder ทั้งแบบ Digital และ Analog
• Output: หลอดไฟ, Relay, Solenoid Valve, Driver ของ Stepping Motor

สิ่งที่เกิดขึ้นเสมอคือการได้ข้อมูลว่า Input ไหนติด Output ไหนติด ติดมานานแค่ไหน ทำงานไปแล้วกี่ครั้ง แล้วเอาข้อมูลเหล่านั้นไปควบคุมตามตรรกะของระบบ

ระบบแบบไหนถึงเรียกว่า SCADA

ถ้าว่าตามนิยามข้างบน ระบบทั่วไปก็ดูเป็น SCADA แล้ว คำถามต่อมาคือ ได้ข้อมูลแล้วเอามาตรวจตราและควบคุมได้เร็วแค่ไหน (Time and Liveness)

• ถ้ามีระบบ Local ระบบเดียว และเรายืนอยู่ตรงนั้น เราดูข้อมูลและควบคุมได้ทันที ก็พอบอกได้ว่าเป็น SCADA
• แต่ถ้ามีหลายระบบ หลายโรงงาน หรือหลายสถานที่ ลองถามว่า "ตอนนี้ปั๊มที่โรงงาน A ทำงานอยู่หรือเปล่า"
  • ตอบได้ภายใน 2-5 วินาที = ระบบเข้าข่าย SCADA แล้ว
  • ต้องโทรถามพนักงานหน้างาน หรือใช้คนมากขึ้น = ยังไม่เข้าข่าย

จึงมีหลายบริษัทหลาย Solution ทั้ง Software และ Hardware ที่ช่วยให้ตอบคำถามเหล่านี้ได้แบบ Real-time

Spectrum ของการทำ SCADA: จากทำเองถึงสำเร็จรูป

วิธีทำ SCADA ในตลาดเรียงได้เป็น Spectrum ตั้งแต่ ไม่สำเร็จรูป (ทำด้วยตัวเอง) ไปจนถึง สำเร็จรูป

แบบทำเอง

ทำทุกอย่างเองและเขียนโค้ดขึ้นมาเอง ตัวอย่างในคลิปเป็นชุดสาธิตที่มี PLC หลายแบรนด์ พอสั่งให้เครื่องจักรหรือ PLC ตัวกลางทำงาน แล้วตอบได้อย่างรวดเร็วว่าหลอดไฟตรงนั้นติดอยู่ ก็ถือว่าตอบโจทย์ SCADA และยังดูข้อมูลเหล่านั้นบนมือถือที่อยู่คนละเครือข่ายกับระบบได้ด้วย

แบบสำเร็จรูป

ตัวอย่างในคลิปคือหน้าจอ HMI ที่ต่อ Wi-Fi ไว้ ดูสถานะและควบคุมหน้าจอนี้จากที่ไหนก็ได้ เช่นกดปุ่มบนมือถือแล้วหน้าจอตอบสนอง ทั้งที่มือถือกับหน้าจออยู่คนละเครือข่าย

ถ้ามีหลายหน้าจอ ก็รวมหลายหน้าจอเป็นภาพเดียวได้ใน Application SCADA Web ของผู้ผลิตหน้าจอ (Samkoon) เช่นระบบ Production Workshop Management ที่มีหน้าจออยู่คนละที่ ขอแค่หน้าจอต่อ Internet ได้

เปรียบเทียบทำเองกับสำเร็จรูป

รายละเอียดแต่ละด้านตามที่คลิปอธิบาย

• ราคา: แบบทำเองแทบไม่มีค่าพัฒนา Software แต่ Hardware ยังต้องมี
• เวลาพัฒนา: ทำเองใช้เวลานานกว่า ขึ้นกับว่าเขียนโปรแกรมเก่งพอหรือยัง ถ้ามีพื้นฐานก็ไม่นานมาก แต่ถ้าเริ่มจากศูนย์อาจต้องใช้เวลาประมาณ 3-4 เดือนในการเรียนจนทำระบบง่ายๆ ได้ ส่วนสำเร็จรูปซื้อมา เสียบใช้ ลากวางและ Config นิดหน่อยก็ทำได้แล้ว
• ความยืดหยุ่นและการต่อยอด: ทำเองต่อยอดได้ไม่จำกัด เช่นทำระบบรายงาน ส่ง LINE Notification หรือส่งข้อมูลเข้าโมเดล AI ที่เทรนไว้หาข้อผิดพลาด และเราเป็นเจ้าของทั้งข้อมูลและโค้ด ส่วนสำเร็จรูปขึ้นอยู่กับข้อจำกัดของ Solution และเงื่อนไขของ Vendor
• ซัพพอร์ตและการดูแล: เขียนเองต้องดูแลและ Maintain โค้ดเอง ส่วนสำเร็จรูปขึ้นกับ Vendor ว่าซัพพอร์ตดีแค่ไหน คู่มือเขียนดีไหม มีซัพพอร์ตภาษาไทยหรือไม่
• การขยายระบบ: ทำเองขยายได้ แต่ต้องออกแบบให้ถูกตั้งแต่แรกว่าระบบจะใช้กับอุปกรณ์ไม่กี่ตัวหรือหลายสิบหลายร้อยตัว ส่วนสำเร็จรูปขยายง่ายเพราะผู้ผลิตคิดไว้ให้แล้ว แต่ต้นทุนสูงขึ้นตามขนาดระบบ
• ความปลอดภัย: ทำเองต้องดูแลเอง เวลา Deploy แอปออกไปอาจมีคนพยายามเข้าถึงข้อมูล ป้องกันได้ดีแค่ไหนขึ้นกับโค้ดที่เขียน ส่วนสำเร็จรูปขึ้นกับระบบของ Vendor ซึ่งส่วนใหญ่ต้อง Login ด้วย ID เข้าเว็บไซต์หรือแอปของเขา

ควรเลือกแบบไหน

คำแนะนำในคลิปคือ ลองทั้งคู่ แล้วดูว่าแบบไหนเหมาะกับเรา ถ้าทำเองได้จริงก็แนะนำให้ทำเอง เพราะต่อเติมและขยายได้ตามต้องการและต้นทุนต่ำกว่า แต่ถ้าไม่มีเวลาศึกษา แบบสำเร็จรูปก็เป็นทางเลือกที่ดี หน้าจอราคาไม่สูงมากและมีหลายตัวเลือกให้ใช้

คอร์สและสินค้าที่เกี่ยวข้อง

• ถ้าอยากเขียน SCADA เอง Factonation มีคอร์ส SCADA Bootcamp from Zero to Hero ปูพื้นฐานการเขียนโปรแกรม เขียน Desktop เขียนเว็บ ไปจนถึง SCADA Development และต่อยอดเป็น Application ขั้นสูง
• ถ้ามองหา SCADA สำเร็จรูป Factonation เป็นตัวแทนจำหน่าย Samkoon IoT สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้

สรุป

SCADA ในปัจจุบันไม่ได้ซับซ้อนและแพงอย่างที่คิด หัวใจคือได้ข้อมูลมาตรวจตราและควบคุมได้อย่างรวดเร็ว (ตอบได้ภายใน 2-5 วินาที) ส่วนวิธีทำมีตั้งแต่เขียนเองทั้งหมดไปจนถึงซื้อระบบสำเร็จรูป ให้เลือกตามราคา เวลา ความยืดหยุ่น ซัพพอร์ต การขยายระบบ และความปลอดภัยที่รับได้