เริ่มทำระบบ SCADA ยังไง

การเริ่มต้นทำระบบ SCADA สำหรับมือใหม่

ทำความเข้าใจ SCADA คืออะไร

SCADA ย่อมาจาก Supervisory Control and Data Acquisition ซึ่งแปลเป็นไทยได้ว่า:

• Supervisory = การดูแลและตรวจตาม
• Control = การควบคุม
• Data Acquisition = การได้มาซึ่งข้อมูล

หลักการทำงานของ SCADA คือการรวบรวมข้อมูลจากระบบต่างๆ แล้วนำข้อมูลเหล่านั้นมาใช้ในการควบคุมและติดตามระบบแบบ real-time

องค์ประกอบหลักของระบบ SCADA

PLC เป็นตัว Controller หลักในการดึงข้อมูลที่เราสนใจ

• Input: ปุ่ม, Sensor, Limit Switch, Encoder (Digital/Analog)
• Output: หลอดไฟ, Relay, Solenoid Valve, Motor Drive

การทำงานของระบบ

1. รับข้อมูล: Input ไหนติดอยู่, Output ไหนทำงาน, ระยะเวลาการทำงาน
2. ประมวลผล: วิเคราะห์ข้อมูลและสถานะระบบ
3. ควบคุม: ส่งคำสั่งควบคุมไปยัง Output ต่างๆ
4. ติดตาม: แสดงผลและเก็บข้อมูลเพื่อการตรวจสอบ

เกณฑ์การประเมินว่าระบบเป็น SCADA

คำถามสำคัญ: เมื่อต้องการทราบสถานะของอุปกรณ์ในระบบ สามารถตอบได้ภายในเวลาเท่าไหร่?

• ✅ ตอบได้ภายใน 2-5 วินาที = เข้าข่ายเป็น SCADA
• ❌ นานกว่านั้นหรือต้องโทรถามหรือส่งคนไปดู = ยังไม่เข้าข่ายเป็น SCADA

วิธีการพัฒนาระบบ SCADA

1. แบบไม่สำเร็จรูป (Custom Development)

ข้อดี:

• ต้นทุนต่ำ: ใกล้เคียงกับ 0 ในส่วน Software
• ความยืดหยุ่นสูง: พัฒนาได้ไม่จำกัด
• การต่อยอด: สามารถเพิ่มฟีเจอร์ได้ตามต้องการ
  • ระบบรายงาน
  • Line/Telegram Notification
  • AI/Machine Learning
  • ระบบแจ้งเตือนขั้นสูง
  • Custom UI

ข้อเสีย:

• ใช้เวลานาน: 3-4 เดือนสำหรับผู้เริ่มต้น
• ต้องมีความรู้: การเขียนโปรแกรม, Database, Networking, Web Technologies

2. แบบสำเร็จรูป (Commercial Solution)

ข้อดี:

• ใช้งานได้ทันที: ซื้อมา > ติดตั้ง > Config > ใช้งาน
• เสถียรภาพสูง: ผ่านการทดสอบมาแล้ว
• รองรับหลายอุปกรณ์: รองรับ Protocol มาตรฐาน

ข้อเสีย:

• ต้นทุนสูง: License, Hardware เฉพาะ
• ข้อจำกัดในการปรับแต่ง: ขึ้นกับผู้ผลิต
• การต่อยอดจำกัด: ต้องอยู่ในกรอบที่ Vendor กำหนด

ตัวอย่างการประยุกต์ใช้

ระบบ Production Workshop Management

• หลายหน้าจอ: ติดตั้งในจุดต่างๆ ของโรงงาน
• การเชื่อมต่อ: ผ่าน Internet (Wi-Fi หรือ LTE)
• การรวมข้อมูล: แสดงผลรวมใน Application เดียว

การเลือกแนวทางที่เหมาะสม

เลือกแบบ Custom Development เมื่อ:

• มีทีมพัฒนาที่มีความรู้
• ต้องการความยืดหยุ่นสูง
• งบประมาณจำกัด
• ต้องการต่อยอดในอนาคต

เลือกแบบสำเร็จรูป เมื่อ:

• ต้องการใช้งานเร็ว
• ไม่มีทีมพัฒนา
• ระบบมีความซับซ้อนสูง
• ต้องการความเสถียรสูง

เคล็ดลับในการเริ่มต้น

สำหรับผู้เริ่มต้น:

1. เริ่มจากโปรเจคเล็ก: ติดตามอุปกรณ์ 1-2 ตัวก่อน
2. เรียนรู้ Protocol: Modbus RTU/TCP, Modbus TCP/IP
3. ศึกษา Database: การเก็บข้อมูล Time Series
4. ทดสอบการเชื่อมต่อ: ใช้ Software อย่าง Modbus Simulator

Tools ที่แนะนำ:

• Development: C#, Node.js
• Database: SQL Server, SQLite, Postgresql
• Visualization: Web Dashboard, Node-red, Grafana
• Communication: RS485, TCP/IP, Wi-Fi

สรุป

SCADA ในปัจจุบันไม่ได้ซับซ้อนและแพงอย่างที่คิด สามารถเลือกแนวทางได้ตามความเหมาะสม ทั้งแบบพัฒนาเองและแบบสำเร็จรูป สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจความต้องการของระบบและกำหนดเป้าหมายให้ชัดเจน การเริ่มต้นด้วยโปรเจคเล็กๆ จะช่วยให้เข้าใจหลักการและสามารถพัฒนาไปสู่ระบบที่ซับซ้อนมากขึ้นได้ในอนาคต