วงจรสตาร์ทมอเตอร์ตรง (DOL)

DOL (Direct-On-Line) Starter

วงจรสตาร์ทมอเตอร์ที่ง่ายที่สุด — คอนแทคเตอร์ตัวเดียว, Start/Stop พร้อม thermal overload + self-hold

หลักการ

DOL ย่อมาจาก Direct-On-Line — เป็นวิธีสตาร์ทมอเตอร์ 3 เฟสที่ง่ายและถูกที่สุด มอเตอร์ได้ไฟเต็มแรงดันทันทีที่กด Start จึงเหมาะกับมอเตอร์ขนาดเล็ก (ต่ำกว่า 5 kW) ที่กระแสกระชากตอนสตาร์ทไม่กระทบระบบไฟ

ข้อดี / ข้อเสีย

ข้อดี	ข้อเสีย
วงจรง่ายมาก ใช้คอนแทคเตอร์ตัวเดียว	กระแสกระชากตอนสตาร์ทสูง 6–8 เท่าของกระแสปกติ
ราคาถูก	แรงบิดสตาร์ทสูง — อาจกระชากเครื่องจักร
แรงบิดสตาร์ทเต็มที่ — เหมาะกับโหลดที่ต้องการ torque ทันที	ไม่เหมาะกับมอเตอร์ขนาดใหญ่ (>7.5 kW)

ลำดับการทำงาน

กด Start (X0)
  ↓
M0 ติด (self-hold) — ติดค้างต่อให้เพราะ Start เป็น momentary
  ↓
KM1 (Y0) ติด → มอเตอร์เริ่มหมุน
  ↓
ทำงานต่อเนื่องจนกว่าจะ:
  - กด Stop (X1) → M0 ดับ → Y0 ดับ → มอเตอร์หยุด
  - Thermal overload ทริป (X2) → M0 ดับ → Y0 ดับ → มอเตอร์หยุด

ทำไม Stop และ Overload เป็น NC (Normally Closed)?

NC = ปกติต่อ (มีไฟผ่าน), เมื่อกดหรือทริปจะตัดวงจร

เหตุผลความปลอดภัย — ถ้าสายหลุดหรือสายขาด:

NC: วงจรขาด → มอเตอร์หยุดเอง (fail-safe)
NO: วงจรไม่ขาด → ปุ่ม Stop ไม่ทำงาน → อันตราย!

หลักนี้เรียกว่า Failsafe Wiring — มาตรฐานในวงจรอุตสาหกรรม

ขยายเพิ่มเติม

ในงานจริงควรเพิ่ม:

ไฟ Indicator Y3 (Run) + Y4 (Trip) เพื่อแสดงสถานะ
HMI Reset ถ้าต้องการรีเซ็ต overload จากหน้าจอ (แต่ยังต้องกด physical reset ที่ relay ก่อน)
Hour Meter นับชั่วโมงทำงาน (เพิ่ม TON + counter เก็บใน D)

โปรแกรม PLC

วงจรสตาร์ทมอเตอร์ตรง (DOL) — DOL (Direct-On-Line) Starter

N0วงจร Start/Stop

Start (X0) + self-hold M0 พร้อม interlock ของ Stop (NC X1) และ Overload (NC X2)

คอนแทคเตอร์หลัก KM1 (Y0) — ติดเมื่อ M0 ติด

N1ไฟแสดงสถานะ

ไฟ Run (Y3) — ไฟเขียวบอกว่ามอเตอร์กำลังทำงาน

ไฟ Trip (Y4) — ไฟแดงบอกว่า overload ทริป (NC X2 = OFF เมื่อทริป)

I/O Assignment

Address	Role	Note
X0	ปุ่ม Start (NO)	ปุ่มสตาร์ท — กดปล่อย (momentary)
X1	ปุ่ม Stop (NC)	Normally Closed — fail-safe wiring
X2	Thermal overload (NC)	สัญญาณจาก overload relay — ตัดเมื่อกระแสเกิน
Y0	คอนแทคเตอร์หลัก KM1
Y3	ไฟ Run (สีเขียว)
Y4	ไฟ Trip (สีแดง)

อุปกรณ์ที่แนะนำ

FAs-32MR-AC-E

PLC 32 I/O 220V AC Relay Output รองรับ Modbus RTU/RS485 TCP/IP

฿3,690

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมต้องใช้ self-hold pattern (LD/LD/ANDI/ANDI/ORB)?

Start เป็นปุ่ม momentary (กดแล้วปล่อย) ถ้าไม่มี self-hold มอเตอร์จะหมุนเฉพาะตอนกดค้างเท่านั้น — ไม่ใช่งานจริง self-hold คือการต่อ M0 ขนานกับ X0 เพื่อให้ M0 ค้างไว้หลังปล่อยปุ่ม

ขนาดมอเตอร์ที่ใช้ DOL ได้?

ปกติไม่เกิน 5–7.5 kW ขึ้นกับขนาดหม้อแปลงและสายไฟในโรงงาน ถ้าหม้อแปลงใหญ่อาจใช้ DOL กับมอเตอร์ใหญ่กว่านี้ได้ แต่ส่วนใหญ่กฟภ./กฟน. กำหนดไม่เกิน 5 kW สำหรับ DOL

ต่างจาก Star-Delta ยังไง?

DOL ให้ไฟเต็มทันที (ง่าย, ถูก, แต่กระชากแรง) Star-Delta ลดแรงดันช่วงสตาร์ท (ซับซ้อนกว่า, แพงกว่า, แต่กระชากน้อยกว่า 1/3) ใช้ DOL กับมอเตอร์เล็ก, Star-Delta กับมอเตอร์กลาง (5–30 kW), VFD กับมอเตอร์ใหญ่หรือต้องการคุมความเร็ว

Digital Wiring และการเขียน Ladder Logic

วิธีนำเข้าไฟล์ใน SamSoar2022

ดาวน์โหลดไฟล์ dol-starter.csv จากแท็บ CSV ด้านบน
เปิด SamSoar2022 → สร้างโปรเจกต์ใหม่ (หรือเปิดโปรเจกต์ที่มีอยู่)
เมนู File → Import → เลือกไฟล์ .csv ที่เพิ่งดาวน์โหลด
กด F4 เพื่อ Compile — ตรวจสอบว่าไม่มี error
ตรวจการต่อสายตามตาราง I/O ด้านบน แล้ว Download โปรแกรมเข้า PLC