วงจรเดินหน้า-ถอยหลังมอเตอร์
ควบคุมมอเตอร์ 3 เฟสเดินหน้า-ถอยหลัง พร้อม interlock ทางไฟฟ้า — KM1 และ KM2 ไม่ติดพร้อมกันเด็ดขาด
หลักการ
วงจรเดินหน้า-ถอยหลังใช้คอนแทคเตอร์ 2 ตัวสลับลำดับเฟส (สลับสาย L1, L3 ที่มอเตอร์) เพื่อกลับทิศการหมุน
⚠ อันตรายอย่างยิ่ง — ถ้า KM1 (FWD) และ KM2 (REV) ติดพร้อมกัน เฟส L1 กับ L3 จะลัดกัน → ไฟลัดวงจร 3 เฟส, contactor ไหม้, ตู้ระเบิด
ระบบ Interlock 3 ชั้น
ในงานจริงต้องมี interlock 3 ระดับซ้อนกัน:
- Mechanical Interlock (ที่ตัวคอนแทคเตอร์) — แท่งเหล็กล็อกไม่ให้กดทั้งคู่
- Electrical Interlock (NC contact ของ KM อีกตัว) — ใส่ในวงจรคอยล์
- PLC Interlock (ladder) — รันโดย ANDI กับ output bit อีกตัว
ตัวอย่างนี้แสดง interlock ระดับ PLC พร้อม transition delay 0.5 วินาที เพื่อให้คอนแทคเตอร์ตัวเก่าปล่อยก่อนตัวใหม่ติด (กันอาร์ค)
ทำไมต้องใส่ Delay ก่อนสลับทิศ?
คอนแทคเตอร์มี กลไก ที่ใช้เวลาเปิด/ปิด ~30–80ms ถ้าสั่งสลับเร็วเกินไป จะมีช่วงที่ทั้งคู่ยังไม่ปล่อยสุด → เสี่ยง short
0.5 วินาที คือเวลาปลอดภัยที่ดีสำหรับคอนแทคเตอร์ทั่วไป
ปรับได้ที่ TON TV0/TV1 K5
ขยายเพิ่ม
- เพิ่ม "Stop ก่อนสลับทิศ" — บังคับให้ผู้ใช้กด Stop ก่อนถึงจะกลับทิศได้ (เพิ่ม ANDI M1 ใน rung Forward และ ANDI M0 ใน rung Reverse — ตัวอย่างนี้มีแล้ว)
- เพิ่ม Limit Switch ที่ปลายราง เพื่อหยุดอัตโนมัติเมื่อถึงสุด
ลำดับการทำงาน
- อินพุตกด Forward (X0)ปุ่มเดินหน้า — ติดได้เฉพาะตอน Y2 (REV) ดับถ้า Y2 REV ดับ →
- ประมวลผลM0 ติด (FWD self-hold)ล็อกตัวเองค้างทิศเดินหน้า — interlock กับ Stop (X2), Overload (X3), Reverse (Y2)delay 0.5s ผ่าน T0
- เอาต์พุตKM1 (Y0 FWD) ติด → มอเตอร์เดินหน้าคอนแทคเตอร์เดินหน้าทำงานหลังหน่วงเวลากันอาร์ค
- เงื่อนไขกด Reverse (X1) → สลับเป็นทิศถอยหลังเส้นทางถอยหลังเป็นกระจกสะท้อนของเดินหน้า — ติดได้เฉพาะตอน Y0 (FWD) ดับถ้า Y0 FWD ดับ →
- ประมวลผลM1 ติด (REV self-hold)ล็อกตัวเองค้างทิศถอยหลัง — interlock กับ Stop (X2), Overload (X3), Forward (Y0)delay 0.5s ผ่าน T1
- เอาต์พุตKM2 (Y2 REV) ติด → มอเตอร์ถอยหลังคอนแทคเตอร์ถอยหลังทำงานหลังหน่วงเวลากันอาร์ค
- รีเซ็ตกด Stop (X2) → M0 และ M1 ดับKM1/KM2 ดับ มอเตอร์หยุด — ต้องกด Stop ก่อนถึงจะสลับทิศได้
โปรแกรม PLC
I/O Assignment
| Address | Role | Note |
|---|---|---|
| X0 | ปุ่ม Forward (NO) | |
| X1 | ปุ่ม Reverse (NO) | |
| X2 | ปุ่ม Stop (NC) | fail-safe wiring |
| X3 | Thermal overload (NC) | |
| Y0 | คอนแทคเตอร์ Forward KM1 | |
| Y2 | คอนแทคเตอร์ Reverse KM2 |
Parameters ที่ปรับได้
TV0 / TV1, K5default: 0.5 วินาทีหน่วงเวลาระหว่างปล่อยคอนแทคเตอร์เก่ากับติดตัวใหม่ (ป้องกันอาร์ค) เพิ่มเป็น K10 (1s) สำหรับมอเตอร์ใหญ่
อุปกรณ์ที่แนะนำ
คำถามที่พบบ่อย
ทำไม Forward rung มี ANDI Y2 และ Reverse rung มี ANDI Y0?
เป็น software interlock — ถ้า Y2 (REV) ติดอยู่ จะกด FWD ไม่ขึ้น และในทางกลับกัน. ป้องกันการสลับโดยไม่ตั้งใจ — ผู้ใช้ต้องกด Stop ก่อนถึงจะสลับทิศได้
ทำไม contactor ของ FWD/REV ใช้ T0/T1 ไม่ใช่ M0/M1 โดยตรง?
เพื่อให้มี delay 0.5s หลัง M ติด ก่อนคอนแทคเตอร์จะติดจริง — ป้องกันคอนแทคเตอร์อีกตัวยังปล่อยไม่สุด ถ้าใช้ M0 → Y0 ตรงๆ จะเสี่ยง short ตอนสลับทิศ
Mechanical interlock ที่คอนแทคเตอร์ยังจำเป็นไหม?
**จำเป็นอย่างยิ่ง** — software interlock อาจล้มเหลวจาก output ค้าง, ralay เสีย, หรือมีคนกระแทกคอนแทคเตอร์ให้ติดมือ Mechanical interlock เป็นชั้นสุดท้ายที่ป้องกันไฟลัดวงจร 3 เฟสจริงๆ
เอกสารที่เกี่ยวข้อง
วิธีนำเข้าไฟล์ใน SamSoar2022
- ดาวน์โหลดไฟล์
forward-reverse.csvจากแท็บ CSV ด้านบน - เปิด SamSoar2022 → สร้างโปรเจกต์ใหม่ (หรือเปิดโปรเจกต์ที่มีอยู่)
- เมนู File → Import → เลือกไฟล์
.csvที่เพิ่งดาวน์โหลด - กด F4 เพื่อ Compile — ตรวจสอบว่าไม่มี error
- ตรวจการต่อสายตามตาราง I/O ด้านบน แล้ว Download โปรแกรมเข้า PLC